You are here:
< Back
  • Co to jest antykoncepcja awaryjna i kiedy się ją stosuje?

 

Antykoncepcja awaryjna (Emergency Hormonal Contraception- EHC, EC), potocznie nazywana „tabletką po” lub „tabletką 72h po”, to forma zapobiegania ciąży po niezabezpieczonym stosunku płciowym, w przypadku potencjalnego niepowodzenia stosowanej antykoncepcji, np. gdy doszło do zsunięcia się lub pęknięcia prezerwatywy.  Znajduje także zastosowanie gdy kobieta była ofiarą przemocy seksualnej – zgwałcenia [1].

 

  • Jakie są dostępne metody antykoncepcji awaryjnej?

 

Aktualnie dostępne są trzy metody antykoncepcji awaryjnej, od 23 lipca br. dostępne tylko i wyłącznie na receptę [2]. LEWONORGESTREL jest skutecznym i dobrze tolerowanym preparatem [1,3]. Metoda z jego zastosowaniem polega na przyjęciu jednorazowo dawki 1,5 mg (Escapelle) i określana jest jako POEC-Progestagen Only Emergency Contraception. Drugim, wykorzystywanym doraźnie preparatem antykoncepcyjnym jest ULIPRYSTAL (octan uliprystalu) (ellaOne). WHO wprowadziło jeszcze jeden związek o działaniu antyprogestagennym – MIFEPRISTON, jednak nie jest on stosowany w Polsce. Istnieje również tzw. metoda Yuzpe, która polega na zastosowaniu DWUSKŁADNIKOWEJ TABLETKI ANTYKONCEPCYJNEJ (DTA) w ściśle określonym schemacie dawkowania jako antykoncepcji awaryjnej. Jednak obecnie obszar jej zastosowania ograniczony jest do krajów, w których nie jest dostępny lewonorgestrel [1].

 

  • W jaki sposób działa antykoncepcja awaryjna?

 

Mechanizm działania antykoncepcji awaryjnej nie został całkowicie wyjaśniony. Wyniki badań wskazują, że działanie EC polega przede wszystkim na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji []. Należy podkreślić, że oba dostępne w Polsce preparaty można przyjąć w dowolnym dniu cyklu miesiączkowego, jednak przeważający mechanizm działania antykoncepcyjnego zależy od fazy cyklu menstruacyjnego, w którym przyjmiemy tabletkę. Jeśli nie doszło jeszcze do owulacji (faza folikularna), zarówno lewonorgestrel jak i uliprystal, powodują hamowanie lub opóźnienie owulacji [3,4,5]. W okresie post-owulacyjnym, to znaczy kiedy doszło już do owulacji i komórka jajowa została uwolniona z jajnika, mechanizm antykoncepcyjny opiera się raczej na „niedopuszczeniu” plemników do komórki jajowej. Lewonorgestrel i uliprystal wykazują działanie podobne do progesteronu [4,5]. Wpływając na jakość śluzu szyjkowego, powodują jego zagęszczenie, co utrudnia migrację plemników w drogach rodnych. Dodatkowo, oba preparaty wpływają na mięśniówkę macicy i hamują perystaltykę jajowodu. Transport komórki jajowej przez jajowód zostaje spowolniony do takiego stopnia, że ulega ona “zestarzeniu” i nie dochodzi do jej zapłodnienia [6,7]. Należy wspomnieć, że komórka jajowa może był zapłodniona tylko przez krótki czas po owulacji (12 godzin), a do jej połączenia się z plemnikiem dochodzi najczęściej właśnie w obrębie jajowodu, dokładnie w tzw. bańce [8].

Zgodnie z aktualną wiedzą, kwestionuje się wpływ na zagnieżdzenie zarodka w błonie śluzowej trzonu macicy zarówno w przypadku lewonorgestrelu jak i uliprystalu (w stężeniu stosowanym w EC) [9]. Oznacza to, że jeżeli kobieta stosująca antykoncepcję doraźną jest już w ciąży, tzn. doszło już do zapłodnienia komórki jajowej, tabletka nie zadziała, gdyż nie ma dowodów na działanie poronne lub teratogenne na zaimplantowany zarodek [3]. Dlatego, w świetle aktualnych badań i wbrew powszechnym opiniom,  zarówno lewonorgestrel jak i ulipristal NIE uniemożliwiają implantacji zarodka. Nie można zatem używać wobec nich terminu “wczesnoporonne”, “poronne”, ani innych sugerujących negatywny wpływ na ciążę. Są to preparaty o działaniu antykoncepcyjnym, tj. zapobiegającym ciąży.

 

  • Czy jeśli zastosuję antykoncepcję awaryjną, to czy mam pewność, że zadziała?

 

Niestety, zastosowanie EC nie daje 100% skuteczności. Przyjęcie „tabletki po” daje 75-85% szans na to, że nie dojdzie do zapłodnienia  [10].  Przy czym im szybciej przyjmiemy tabletkę, tym wyższa jest jej skuteczność [1].

 

  • Który dostępny preparat na rynku jest najbardziej skuteczny?

 

Skuteczność antykoncepcji awaryjnej po zastosowaniu zarówno lewonorgestrelu (Escapelle) jak i ulipristalu (ellaOne) jest podobna [4]. Dlatego nie ma znaczenia, który preparat przyjmiemy, tylko to, jak szybko go zastosujemy.

  • Kiedy powinnam zażyć „tabletkę po”, by zwiększyć prawdopodobieństwo jej skuteczności?

Dla skuteczności EC ważny jest czas, w którym tabletka zostanie przyjęta. Według zaleceń WHO, powinna być zastosowana jak najszybciej po niezabezpieczonym stosunku, maksymalnie do 72 godzin, w przypadku uliprystalu można go przyjąć maksymalnie do 120 h po stosunku. Największą skuteczność EC udokumentowano po zastosowaniu jej w ciągu pierwszych 24 godzin od „sytuacji awaryjnej”. Opóźnienie podania antykoncepcji doraźnej o dalsze 12 godzin zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę o prawie 50% [2].

 

  • Czy stosowanie antykoncepcji doraźnej jest groźne dla zdrowia?

 

Po jedno- czy dwurazowym przyjęciu dużej dawki lewonorgestrelu czy uliprystalu nie zaobserwowano wystąpienia poważnych, groźnych dla życia kobiety, powikłań. Zatem sporadyczne stosowanie antykoncepcji awaryjnej uważa się za bezpieczne. Podstawowymi działaniami niepożądanym, które mogą się pojawić, choć stosunkowo rzadko, są nudności i wymioty. Co istotne, mogą przyczynić się one do ograniczenia skuteczności antykoncepcji awaryjnej. Z tego też względu, choć sporadycznie, proponuje się, aby przyjęcie hormonu poprzedzić aplikacją preparatu przeciwwymiotnego [3,6]. Jeśli wymioty wystąpią przed upływem 1 godziny po podaniu leku, należy możliwie jak najszybciej przyjąć kolejną dawkę [3]. Inne działania niepożądane, które mogą wystąpić po zastosowaniu EC to: bóle lub zawroty głowy, uczucie tkliwości piersi, krwawienia i plamienia przez miesiąc od momentu podania preparatu [3].

Opracowała: Dominika Śliż

  1. Antykoncepcja awaryjna – świadomość młodych kobiet z terenu Górnego Śląska. Ginekol Pol. 2009, 80, 828-832
  2. http://www.rynekaptek.pl/polityka-lekowa/tabletka-dzien-po-dostepna-juz-tylko-na-recepte,21296.html
  3. Leon Speroff, Philip D. Darney. Antykoncepcja doustna w sytuacjach szczególnych. In Antykoncepcja. Wyd. 2. Kraków, 2013.  s. 177-191.
  4. http://indeks.mp.pl/desc.php?id=498&id=498
  5. https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=4751
  6. Antykoncepcja – metody zapobiegania niepożądanej ciąży. Część II. Medyczne (nienaturalne) metody zapobiegania niepożądanej ciąży. Ginekol Pol. 2007, 78, 834-841.
  7. D. Loose, G. Stancel. Estrogeny i progestageny. In Farmakologia Goldmana & Gilmana. T. II, str. 1653-1687, Lublin 2007.
  8. Zapłodnienie. In Położnictwo i ginekologia. Podręcznik dla studentów. Red. prof. dr hab. med. Tadeusz Pisarski. PZWL, 2002. ISBN 83-200-2726-8. s. 267-275.
  9. Mechanisms of action of oral emergency contraception. Kristina Gemzell-Danielsson, Cecilia Berger & P. G. Lalitkumar Gynecological Endocrinology Vol. 30 , Iss. 10, 2014.
  10. Weismiller D. Emergency contraception. Am Fam Physician. 2004, 70, 707-714.
Kategorie:

Powiązane Posty

Aktualności

Zapytanie do sieci przychodni medycznych

Dnia 1.09.2017 r. wystosowaliśmy następujące zapytanie do sieci przychodni medycznych (Centermed, EMC Instytut Medyczny, Enel-Med, LuxMed, Medicover, PolMed, S7Health, Scanmed): Szanowni Państwo, w związku z wejściem w dniu 23.07.2017 w życie „Ustawy z dnia 25 Czytaj więcej…

Aktualności

Zmiany kategorii dostępności leków w 2017

Od października 2017 roku, decyzją prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, przeciwbólowy Ketonal 50 mg (ketoprofen) będzie dostępny bez recepty. Wszystkie leki antykoncepcyjne, w tym pigułki “dzień po”, od niedzieli 23.07 można kupić tylko na receptę. Czytaj więcej…

Aktualności

Lista lokalizacji już dostępna

Zapraszamy do zapoznania się z listą lokalizacji, w których można uzyskać pomoc w przypadku znalezienia się w sytuacji awaryjnej. Listę można śledzić na stronie http://lekarzekobietom.pl/jestem-pacjentka/lista-lokalizacji/ – staramy się aktualizować ją w każdą niedzielę. UWAGA! Znacznik na Czytaj więcej…